Bezdiri

Mobbing Nedir ve Türleri

Mobbing, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlüğü’nde, iş yerlerinde psikolojik taciz olarak tanımlanır. Bu terim, belirli bir kişiyi hedef alarak çalışmalarını sistemli bir biçimde engellemek ve huzursuz olmasına yol açmak amacıyla yapılan eylemleri ifade eder. Mobbing teriminin İngilizce karşılığı ise mobbingdir. Bu kavram, toplumda giderek daha fazla farkındalık kazanmaktadır.

Mobbing ile Mücadele Derneği, bu terimi daha kapsamlı bir şekilde tanımlamaktadır: Bir işyerinde, bir kişi veya grup tarafından hedef seçilen bir kişi/gruba karşı, asıl maksat gizlenerek muhtelif nedenlerle, belirli bir süre, sistemli ve tekrarlanan, insan onuru ile bağdaşmayan eylem ve işlemlerle yapılan olayların bütünüdür.

Bezdiri Eyleminin Tanımı

Bezdiri eylemi, sözel veya beden diliyle gerçekleştirilen, hedef olarak seçilen birey veya bireylerde yıkıcı etkileri olan sosyal bir saldırı eylemidir. Bu eylem, duygusal ve örgütsel saldırı içeren bir tür psikoterör eylemidir. Psikolojik taciz içeren davranışlar baskıya, yıldırmaya, bezdirmeye, duygusal linç ve eziyete yöneliktir.

Sosyal yönü ele alındığında, bezdiri eylemi üretimi engelleyen ve iş gücü kaybına neden olan bir toplumsal sendromdur. Eylemi uygulayanlar ‘Zorba veya Zorbalar’, üzerinde eylem uygulananlar ise ‘Mağdur veya mağdurlar’ olarak adlandırılmaktadır. Bezdiri eyleminde asıl sorun, izleyicilerdir. Zorbanın propagandası veya baskısı altında bulunan iş yerindeki diğer çalışanlar, mağdurla dayanışma yerine izleyiciliği tercih ettiklerinde sorun daha da ağırlaşır.

Mobbing'in Sıklığı ve Türleri

Türkiye’de yapılan çalışmalarda, mobbing olgusunun kurumlara göre karşılaşılma sıklığında ilk sırayı güvenlik sektörü, ikinci sırayı sağlık sektörü ve üçüncü sırayı ise eğitim sektörü almaktadır. Yönetim yapılanmasında, yöneticiden çalışanlara veya çalışanlardan yöneticilere yönelik ‘Dikey Mobbing’ olgusu ile eşit düzeyde çalışanlar arasında ‘Yatay Mobbing’ gözlemlenebilmektedir.

Zorbanın Psikolojik Alt Yapısı

Zorbanın geçmişine ait psikolojik alt yapının, uygulanan eylem çeşitliliğinde ve düzeyinde önemi bulunmaktadır. Kötü bir yönetici, aile içi travmalar, değerler çatışması, örgütsel ve bireysel çıkar ilişkileri, etnik ayrımcılık, ırkçılık, kincilik, kıskançlık, aşağılık kompleksi ve kültürel alışkanlıklar gibi pek çok etken, zorbanın eylemlerini şekillendirebilir.

Çatışma yaşayan mağdur bireyin sosyoekonomik durumu, psikolojik alt yapısı, iş yerindeki diğer stres faktörleri ve aileden aldığı destek gibi unsurlar, mağdurun bezdiri eyleminden etkilenme düzeyini belirler.

Yasal Düzenlemeler ve Mücadele

Bu alanda yapılan ilk idari düzenleme, 3 Mart 2011 tarihli ‘İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi’ başlıklı genelgedir. Bu genelgede, kasıtlı ve sistematik olarak çalışanın aşağılanması, küçümsenmesi, dışlanması, kişiliğinin ve saygınlığının zedelenmesi gibi durumların önlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu konuda yasal düzenlemeler ve alınacak önlemler belirtilmiştir.

TBMM Yasama Komisyonunda geliştirilen ‘Bezdiri-Psikolojik Taciz’ yasasının hazırlanması, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde ‘Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu’ çalışmalarının ve bezdiri uygulayanların cezai işlemlerine düzenlemelerin getirilmesi beklenmektedir.

Akademik Çalışmaların Önemi

Bu alanda yapılacak akademik çalışmaların artması, mevcut durumun tespiti ve üretim ile hizmet üzerine olan olumsuz etkilerinin incelenmesine katkı sağlayacaktır. Bezdiri ve bezdiriyle mücadele konularında kapsamlı hizmet içi eğitimlerin, İşçi Sağlığı ve Güvenliği açısından yararı tartışılmazdır.