Yeni bir kavram : Siber Mobbing

Siber Mobbing Nedir?

Gelişen bilişim teknolojisi ve bu teknolojinin iletişim biçimlerimizi şekillendirici gücü, çalışma yaşamında da etkisini göstermektedir. İşyerlerinin sanal ve fiziki olarak varlık gösterdiği iş dünyasında, iş ilişkisi çerçevesinde kurulan iletişim de sanal ve yüz yüze gerçekleşir hale gelmiştir. Bu anlamda, çalışma yaşamı ve iş ilişkileri iki katmanlı bir yapıya doğru evirilmektedir. Yüz yüze ve sanal iletişimin iç içe geçtiği bu süreçte, işyerlerinin önemli sorunlarından birisi olan mobbing de bu “yeni” düzlemde varlık göstermeye başlamıştır.

Çevrim İçi Mobbing Tanımı

Çevrim içi mobbing, dijital iletişim medyası aracılığıyla hedef alınan kişi ya da kişilere kalıcı zarar vermek amacıyla kasıtlı, sistematik ve genellikle süreğen olarak tahkir etme, karalama, küçümseme, alay etme, utandırma, ayrım gözetme, etiketleme, tehdit etme gibi agresif siber eylemler olarak tanımlanabilir. Sıklıkla çevrim içi bağlantılar yolu ile bilgisayar, cep telefonu ve özellikle akıllı telefonlar üzerinden gerçekleşen siber mobbing sürecinde kişisel verilerin, ses ve görüntü kayıtlarının yayımlanmasından nefret dolu yorumlara uzanan çevrim içi paylaşımlar yolu ile rencide edilmek istenen kişi ya da kişiler, incitici, saldırgan bir dile maruz kalırken, sosyal itibarı provokasyonlara karşı kırılgan bir hale gelir.

Siber Mobbing ve Çevrim Dışı Mobbing

Yüz yüze iletişimin dijital medyaya doğru hızla genişlediği çağımızda giderek daha fazla insan çevrim içi mobbinge maruz kalırken, henüz gelişmekte olan ulusal ve uluslararası alan yazın da kavramı ve barındırdığı sorunsalı açıklamaya yönelik çalışmalar ile dikkat çekmektedir. Hali hazırda yüz yüze kurulan bir iş ilişkisinde yaşanmakta olan (çevrim dışı) mobbing sürecine eşlik eden yeni bir ara yüz olarak meseleyi ele alan çalışmalarda çevrim içi mobbing; sürecin ikincil katmanı olarak tanımlanırken, daha sınırlı sayıda çalışma ise yalnızca çevrim içi yaşanan mobbing sürecine dair bir çerçeve çizmektedir. Detaylı bilgi için iş yerinde psikolojik taciz yazımıza göz atabilirsiniz.

Çevrim İçi Mobbing Süreci

Çevrim içi mobbing, çevrim dışı mobbing sürecinde olduğu gibi anlık anlaşmazlık, çatışma ya da fikir ayrılığı ile karıştırılmamasında yarar bulunan bir olgudur. Burada tekrarlanan, kalıcı bir aşağılama kastı söz konusudur. Öyle ki burada zorba süreci kişinin şifresini çalarak kimlik hırsızlığına kadar vardırabilir ya da sahte bir içerik oluşturarak kendisini mağdurun profili gibi lanse etmeye çalışarak hakkında illegal paylaşımlarda dahi bulunabilir.

Nasıl Yaşanır?

Çevrim içi mobbing sürecinde siber saldırılar başkaları tarafından görülebilir ve erişilebilir olabileceği gibi yalnızca mağdurla birebir kurulan iletişim içerisinde de oluşabilir. Bu saldırılar, mağduru paylaşım ağlarından ayrı tutarak ve ardıl olarak gerçekleşebileceği gibi eş anlı ve mağduru dahil ederek de gerçekleştirilebilir. Bu yöntemlerin iç içe geçmesi de söz konusu olabilir. Mobbing sağlığı bozuyor. Daha fazla bilgi için mobbing sağlığı bozuyor yazısını inceleyebilirsiniz.

Manipülasyon ve Etkileri

Paylaşımlara konu ses, görüntü kayıtlarının, mağdur hakkında oluşturulmak istenen algıya hizmet edecek şekilde kısmen gerçeği yansıtacak şekilde manipülasyona açık hale getirilmesi de çevrim içi mobbing sürecinin stratejik bir unsuru olabilmektedir. Mesajlaşmanın, ses ya da görüntü kaydının tamamının paylaşılmadığı bu gibi durumlarda paylaşıma konu olan kısım üzerinden mağdurun etiketlenip, ötekileştirilmesi amaçlanır. Mağdurun işyerindeki mesajlaşma uygulamalarından, e-posta gruplarından ve çeşitli iletişim kanallarından çıkarılması, aktif iletişim kanallarından ayrı tutulması çevrim içi mobbing uygulayan kişi ya da kişilerin amacına hizmet eder.

Sosyal Statü ve Anonimlik

Sosyal statü, fiziksel yakınlık, ast-üst ilişkisi gibi çevrim dışı mobbing sürecinde etkili olan unsurların yerini çevrim içi mobbingte anonimlik, fiziksel uzaklık ve dijital etki alanı (takipçi sayısı, dijital ağlar vb.) almaktadır. Özellikle takma bir ad (nickname) ile mobbing davranışlarının sergilendiği durumlarda internet; bir sanal sığınak işlevi görebilmektedir. Öyle ki bu anonim sığınakta mobbing uygulayan kişi yüz yüze iletişim içerisinde söylemeyeceği sözleri söyler, gündeme getirmeyeceği konuları herkesle paylaşabilir hale gelebilir.

Çevrim İçi Mobbingin Etkileri

Çevrim dışı yaşanan bir mobbing sorununun çevrim içi olarak da devam etmesi süreci akışkanlaştıran; mağduru evde, seyahatte, yaşamının her anında mobbing davranışlarına maruz kalabilir hale getiren bir etki doğurur. Günün her anı ortaya çıkabilen, herkes tarafından görülebilen ve inziva alanı olmayan çevrim içi mobbing sürecinde kişiyi hedef alan bir içerik saniyeler içerisinde yayılabildiği gibi uzun vadede tekrar ve tekrar paylaşılarak yıldırıcı etkisini katlayabilmektedir. Bu bağlamda çevrim içi mobbing, çevrim dışı mobbingten daha derin ve yıkıcı bir etki doğurabilir.

Sonuç

Kuşkusuz gerek mobbing uygulayıcısının gerekse mağdurun yaş, cinsiyet, eğitim durumu, statüsü gibi çeşitli kişisel özellikleri, çevrim dışında olduğu gibi çevrim içi mobbing sürecinin de gelişimi ve etkileri konusunda farklı tablolar doğurabilir. Daha fazla bilgi için Mobbing Nedir Bu Mobbing? yazısını okuyabilirsiniz.