Hemşirelerin İşyeri Şiddetine Maruz Kalma Durumları ile İş Doyumları ve İşten Ayrılma Eğilimleri

Hemşirelerin İşyeri Şiddetine Maruz Kalma Durumları

Nigar Ünlüsoy Dinçer

Tez Danışmanları: Prof. Dr. Selma Görgülü, Doç. Dr. Aslıhan Öğün Boyacıoğlu

Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Esasları Programı Doktora Tezi, Ankara, 2010.

Özet

Bu çalışma, hemşirelerin işyeri şiddetine maruz kalma durumları ile iş doyumları ve işten ayrılma eğilimlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, Ankara’da 2’si Sağlık Bakanlığı, 4’ü üniversite ve 2’si özel hastane olmak üzere toplam 9 hastanede gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini 3047 hemşire, örneklemini ise tabakalı rasgele yöntemi ile seçilen 407 hemşire oluşturmuştur. Araştırmanın kapsamına alınan hastanelerden yazılı izin alınmış, araştırmaya katılmayı kabul eden hemşirelerden yazılı onamları alınmıştır.

Araştırma Yöntemi

Araştırmada, ILO, ICN, WHO ve PSI tarafından hazırlanan “Workplace Violence in the Health Sector” isimli anket formunun dil geçerliliği ve kültürel adaptasyonu gerçekleştirilmiştir. Bu formun güncellenmiş hali olan “Hemşirelikte İşyeri Şiddeti Anket Formu”, “Minnesota İş Doyum Ölçeği” ve “İşten Ayrılma Eğilimi” bölümlerini kapsayan “Hemşirelerin İşyeri Şiddetine Maruz Kalma Durumları ile İş Doyumları ve İşten Ayrılma Eğilimleri” adlı anket formu kullanılmıştır.

Araştırmada elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirmesinde sayı ve yüzdelik hesapları, aritmetik ortalama, ki-kare testi, bağımsız gruplarda t testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre hemşirelerin %67.1’i işyerlerinde son 12 ayda en az bir kez ya da daha fazla sayıda şiddete maruz kalmıştır.

Araştırma Bulguları

Hemşirelerin fiziksel şiddete maruz kalma durumu ile medeni durum, hemşire olarak çalışılan süre, çalışılan birim ve çalışılan görev arasındaki; sözlü tacize maruz kalma durumu ile yaş arasındaki; cinsel tacize maruz kalma durumu ile çalışılan birim arasındaki; yıldırmaya maruz kalma durumu ile çalışılan şehirde uyum sorunu yaşamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p≤0.05).

Hemşirelerin genel iş doyumu puan ortalaması 62.13±13.50’dir. Yapılan istatistiksel değerlendirmede yıldırma davranışına maruz kalan hemşirelerin içsel, dışsal ve genel iş doyumları arasında bulunan fark önemli bulunmuştur (p<0.05). Başka bir kurumda iş bulmanın kolaylık derecesi ile fiziksel şiddete, sözlü tacize ve yıldırma davranışına maruz kalma arasında; yine fiziksel şiddete maruz kalma ile önümüzdeki altı ay içinde işten ayrılma düşüncesi arasındaki fark önemli bulunmuştur (p<0.05).

Araştırma ile İlgili Bazı Sonuçlar

• Araştırmaya katılan hemşirelerin herhangi bir şiddete maruz kalma oranı %67.1 olarak bulunmuştur. Hemşirelerin %56.7’si sözlü tacize, %34.5’i yıldırma davranışlarına, %13.6’sı fiziksel şiddete, %10.7’si ise cinsel tacize maruz kalmıştır.
• Hemşireler, hastanelerinde şiddet olaylarının (fiziksel şiddet %63.6, sözlü taciz %83.1, cinsel taciz %72.5 ve yıldırma %85.8) sık sık yaşandığını belirtmişlerdir. Hemşirelerin yaklaşık dörtte biri (fiziksel şiddet %23.5, sözlü taciz %63.9, cinsel taciz %15.1 ve yıldırma %39.2) işyerlerinde şiddete bir ya da birden fazla tanık olduklarını ifade etmiştir.
• Hemşirelerin en fazla karşılaştıkları fiziksel şiddet davranışı itme (%39.5) ve dövme/tekmeleme/tokatlama/yumruklama (%34.6) davranışlarıdır. Hemşirelerin en sık karşılaştıkları sözlü taciz türü bağırma (%54.4) davranışı, cinsel taciz türü ise sözlü cinsel tacizdir (%71.1). Hemşireler, genelde yapılan yanlışlardan sorumlu tutularak (%14.9) ve başarıları olduğundan daha az gösterilerek (%14.1) yıldırılmışlardır.
• Fiziksel şiddeti uygulayanların %60.7’sini hastalar oluştururken, sözlü tacizi uygulayanlar en yüksek oranda (%39.7) hasta yakınıdır. Hemşirelere uygulanan cinsel tacizin yarısından fazlası (%54.9) hekimler tarafından uygulanmıştır. Yıldırmaya uğradığını ifade eden hemşirelerin %38.3’ü bu davranışı hekimlerin yaptığını belirtmiştir. Bu davranışta hekimleri izleyen diğer yüksek oran (%32.0) ise hemşirelere aittir ve yıldırma davranışını uygulayan kişilerin %12.8’i yönetici hemşiredir.
• Tüm şiddet çeşitlerinin en fazla yaşandığı yer hasta başı/hasta odalarıdır.
• Hemşirelerin yarısı, çalıştıkları kurumda şiddet olayının rapor edilebileceği bir sistemin bulunduğunu belirtmiştir.
• Yaşanan tüm şiddet olaylarından sonra hemşireler, en çok hiçbir şey olmamış gibi davrandıklarını ifade etmişlerdir (fiziksel şiddet %58.7, sözlü taciz %60.4, cinsel taciz %70.5 ve yıldırma %46.9).
• Yaşanılan şiddet olayı sonrası yasal süreç başlatılma oranı oldukça düşüktür (fiziksel şiddet %9.5, sözlü taciz %7.5 ve yıldırma %4.3, cinsel taciz – yok-).
• Hemşireler, fiziksel şiddete katkıda bulunan faktörler olarak ilk sıralarda iş ve çalışma koşulları, sosyo-ekonomik statü kaynaklı iletişim ve eğitim yetersizliği ile psikolojik durumu; sözlü tacize katkıda bulunan faktörler olarak sosyo-ekonomik statü kaynaklı iletişim ve eğitim yetersizliğini, iş ve çalışma koşullarını ve psikolojik durumu; cinsel tacize katkıda bulunan faktörler olarak cinsellik ve erkek egemen söylemi, sosyo-ekonomik statü kaynaklı iletişim ve eğitim yetersizliğini ve psikolojik durumu; yıldırma davranışlarına katkıda bulunan faktörler olarak ise yıldırma davranışı uygulayan kişinin olumsuz kişilik özelliklerini, yönetimsel yetersizliği ve hastane ile çalışma koşullarını belirtmişlerdir.
• İşyeri şiddetini azaltacak en önemli tedbir olarak hemşirelerin 1. tedbir olarak ifade ettiği önlem eğitimdir (%27.2). Bunu takiben çalışma koşullarının iyileştirilmesi (%20.1) ve güvenlik önlemleri (%17.0) gelmektedir.

Hemşirelerin Çalıştıkları Kurumda İş Doyum ve Ayrılma Eğilimlerinin Düzeyleri

• Hemşirelerin genel iş doyumu puan ortalaması 62.13±13.50’dir. Elde edilen yüzdelik değerine göre iş doyum puan ortalamaları orta düzeyde iş doyumunu göstermektedir.
• Herhangi bir şiddete maruz kalan hemşireler, halen çalıştığı işini bırakmayı %25.7’si çoğu zaman, %11.9’u ise sürekli olarak düşündüklerini ifade etmiştir.

Hemşirelerin İşyeri Şiddetine Maruz Kalma Durumu, İş Doyumu Düzeyi ve İşten Ayrılma Eğilimleri

• Sözlü tacize, cinsel tacize ve yıldırma davranışına maruz kalan hemşirelerin genel iş doyum puan ortalamaları; sözlü tacize, cinsel tacize ve yıldırma davranışına maruz kalmayan hemşirelerin genel iş doyumu puan ortalamasından daha düşüktür. Yapılan istatistiksel değerlendirmede yıldırma davranışına maruz kalan hemşirelerin içsel, dışsal ve genel iş doyumları arasında bulunan fark önemli bulunmuştur (p<0.05).
• Başka bir kurumda iş bulmanın kolaylık derecesi ile fiziksel şiddete, sözlü tacize ve yıldırma davranışına maruz kalma arasında önemli bir fark bulunmuştur (p<0.05).
• Fiziksel şiddete maruz kalma ile önümüzdeki altı ay içinde işten ayrılma düşüncesi arasındaki fark önemli bulunmuştur (p<0.05).
• Halen çalıştığı işini bırakmayı hiç düşünmeyen hemşirelerin içsel, dışsal ve genel iş doyum puanları; halen çalıştığı işini bırakmayı sürekli olarak düşünen hemşirelerin içsel, dışsal ve genel iş doyumlarından daha yüksektir. Hemşirelerin halen çalıştıkları işini bırakma niyetleri ile içsel, dışsal ve genel iş doyumları arasında istatistiksel olarak, gruplar arasında fark saptanmıştır (p<0.05).
• Hemşirelerin halen çalıştığı işine devam etmeyi düşündüğü süre ile içsel, dışsal ve genel iş doyumları arasında yapılan istatistiksel değerlendirmede aradaki fark önemli bulunmuştur (p<0.05).
• Önümüzdeki 6 ay içinde işten ayrılma düşüncesi ile iş doyumu puan ortalamaları arasında yapılan istatistiksel değerlendirmede; işten ayrılmayı kesinlikle düşünen hemşirelerin genel iş doyum puan ortalamaları, kesinlikle düşünmeyen hemşirelerin iş doyumu puan ortalamalarından daha düşük olduğu görülmektedir. Yapılan istatistiksel değerlendirmede hemşirelerin önümüzdeki 6 ay içinde işten ayrılma düşüncesi ile içsel, dışsal ve genel iş doyum puan ortalamaları arasındaki farkın önemli olduğu bulunmuştur (p<0.05).

Bu konuyla ilgili daha fazla bilgi için İş Yeri̇nde Psi̇koloji̇k Taci̇z yazısını okuyabilirsiniz. Ayrıca Mobbing Nedir? ve Mobbing Sağlığı Bozuyor yazılarımızda da detaylı bilgiler bulunmaktadır.