İşyerinde Psikolojik Taciz “Mobbing”

Mobbing Nedir ve Tarihçesi

Mobbing, Latince mobile vulgus kelimesinden türetilmiştir ve kararsız, kalabalık, şiddete yönelmiş topluluk anlamına gelir. İngilizce’de ise bir yerde toplanmak, saldırmak ve rahatsız etmek anlamlarını taşır. Türkçe karşılığı ise yıldırma ve bezdirme olarak kullanılmaktadır. Bu kavram, Avusturyalı bilim insanı Kondrad Lorenz tarafından 1960’lı yıllarda ortaya atılmıştır. İlk olarak hayvanlarda gözlemlenen davranışları tanımlamak için kullanılmıştır. Daha sonra, İsveçli bilim insanı Dr. Peter Paul Heinmann, okulda öğrenciler arasında oluşan zorbalık ve taciz olaylarını bu kavramla açıklamıştır. Heinz Leymann ise mobbingi iş yaşamındaki şiddet, baskı ve yıldırma olarak tanımlamıştır. Leymann, 1997 yılında bullying terimini okul örgütleri için, mobbing kelimesini ise işyerleri için önermiştir.

Mobbingin Özellikleri

Mobbing durumunun en belirgin özellikleri şunlardır:

• Kasıtlı olarak yapılan sistematik tekrarlar,
• Uzun sürelilik arz etmesi (en az 6 ay),
• Çalışanı işyerinden uzaklaştırmaya yönelik olması.

Eğer bu özelliklere sahip davranışlara maruz kalıyorsanız, muhtemelen mobbinge uğruyor olabilirsiniz. Mobbinge uğrayan birçok birey, iş yerinde mağdur olduğunun farkına varamamaktadır. Mağdurlar genellikle ekonomik, kültürel ve fiziksel yönden daha zayıf olan çalışanlardır. Huber‘a göre (1994), başarılı, farklı, yalnız veya işletmeye yeni gelen kişilerin mobbing mağduru olma riski daha yüksektir. Niedle ise yaş, cinsiyet, iş sektörü ve meslek türü gibi değişkenlerin mağdur olma riskini etkilediğini belirtmektedir.

İşyerinde Psikolojik Taciz Unsurları

İşyerinde psikolojik taciz şu unsurları içerir:

• Mevcut işyerinde gerçekleştirilmiş olmalı,
• Üstler tarafından astlara uygulanabileceği gibi, astlar tarafından üstlere ya da eşitler arasında da gerçekleşebilir olmalı,
• Sistematik olmalı,
• Sürekli ve sıklıkla yapılmalı,
• Kasıtlı olmalı,
• Yıldırma, kişiyi pasifleştirerek işten uzaklaştırma amacında olmalı,
• Mağdurun sağlığına olumsuz etkiler ortaya çıkarmış olmalı,
• Olumsuz tutum ve davranışlar gizli veya açık olarak yapılmış olmalıdır.

Mobbingin Nedenleri

Mobbing nedenleri arasında rekabet, istihdam edilen personelin yanlış seçimi, dönemsel işçi istihdamı ve mevki elde etme kaygısı gibi faktörler yer almaktadır. Ayrıca, bazı örgütsel ve yönetimsel nedenler de mobbinge yol açmaktadır. Yönetimdeki kişilerin psikolojik tacizi, bazı hedefleri için araç olarak kullanması da söz konusudur. Bu kişilerin sorun çözme ve iletişim konularındaki yetersizlikleri, liderlik vasfının zayıflığı, hiyerarşik yapı ve takım çalışmasına önem vermemesi gibi nedenler sayılabilir.

Mobbing Davranışları ve Sınıflandırılması

İşyerlerinde birçok olumsuz durum söz konusu olabilir, ancak her davranışı mobbing olarak tanımlayamayız. Fiziksel şiddet, cinsel taciz, hakaret, tek seferlik ortaya çıkan olumsuz durumlar, anlık tartışmalar ve çekişmeler, işyeri dışında gerçekleşen tutum ve davranışlar işyerinde psikolojik taciz olarak değerlendirilemez.

Mobbing, iki şekilde sınıflandırılabilir: Dikey psikolojik taciz ve yatay psikolojik taciz. Dikey (hiyerarşik) olarak ortaya çıkan psikolojik tacizde, üstlerden astlara ya da astlardan üstlere iki yönlü bir durum söz konusudur. Bir amirin astlara yönelik uyguladığı davranışlar yukarıdan aşağı, astların bireysel olarak ya da topluca amirlerine uyguladıkları davranışlar ise aşağıdan yukarı mobbing olarak değerlendirilmektedir. Yatay (eşitler arası) psikolojik tacizde ise aynı düzeyde ve aynı hiyerarşik ekipte olanların birbirlerine uyguladıkları davranışların bütünü söz konusudur.

Mobbing Süreci

Mobbing sürecinde meydana gelen olaylar aşama halindedir. İlk aşama olarak kritik olaylar ortaya çıkar. Henüz mobbing olarak nitelendirilecek olay ortada yoktur, ancak psikolojik tacize dönüşebilecek potansiyel taşır. İkinci aşama, işyerinde psikolojik taciz ve damgalama aşamasıdır. Bu aşamada davranışlar sürekli ve sistematik bir hale dönüşür. Hedef kişi odak noktasına alınır ve yönetime şikâyetler gitmeye başlar. Üçüncü aşamada yönetim devreye girmeye başlar. Bu noktada objektif değerlendirmeler yerine kişisel faktörler yönetimce esas alınmaya başlar. Son aşama ise işten ayrılma aşamasıdır. Kişi ya kendi isteğiyle ayrılır ya da işten çıkarılır. Mağdurun sağlık problemleri ortaya çıkabilir ve psikolojik veya tıbbi destek alması gerekebilir.

Mobbingin Tarafları

Mobbing tarafları, mobbing işyerinde psikolojik taciz mağdurları, işyerinde psikolojik taciz uygulayıcıları (zorba) ve işyerinde psikolojik taciz izleyicileri olarak üç grupta sınıflandırılmaktadır. İş yaşamı dünyasında bulunuyorsanız, bu üç rolden birini oynamaya adaysınız demektir.

Sonuç

İşyerinde psikolojik taciz ve mobbing hakkında daha fazla bilgi için Acar Hakimlere Mobbingi Sordu yazımıza göz atabilirsiniz. Ayrıca, TBMM’de Kadın Suskunluğu ve İzmir Temsilciliğimizin Etkinliği konularında da detaylı bilgi bulabilirsiniz.